بازار لوازم‌یدکی خودرو در وضعیتی دوگانه قرار گرفته است: قفسه‌ها هنوز از کمبود گسترده خبر نمی‌دهند؛ اما تامین دوباره آن‌ها هر روز دشوارتر می‌شود. نوسان ارز و موانع واردات، برنامه‌ریزی فروشندگان را مختل کرده و کاهش قدرت خرید، انتخاب مشتریان را به سمت قطعات ارزان‌تر برده است. این هم‌زمانی، پرسش‌هایی درباره دوام عرضه و کیفیت قطعات پیش روی بازار گذاشته است. درچنین شرایطی، فعالان این حوزه بر ضرورت رفع موانع تامین و هماهنگی بیشتر میان تولید و توزیع تاکید دارند.
ابهام در تامین قطعات
سید احمد حسینی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره وضعیت فعلی بازار لوازم‌یدکی خودرو به «دنیای‌خودرو» گفت: «متغیرهای موثر بر بازار قطعات‌یدکی آن‌قدر مبهم و پیش‌بینی‌ناپذیر شده‌اند که فعالان این حوزه با رکودی شدید و چشم‌اندازی نامشخص روبه‌رو هستند. بی‌ثباتی در بازار ارز، در کنار دشواری‌های واردات مواداولیه و قطعات، برنامه‌ریزی برای تامین کالا را مختل کرده و امکان تصمیم‌گیری برای ادامه فعالیت را از فعالان این بازار گرفته است.»
این مقام صنفی با اشاره به موانع واردات افزود: «تحریم‌ها، مسیر ورود مواداولیه و قطعات را با چالش‌ها و نااطمینانی‌های جدی مواجه کرده‌اند. امروز هزینه حمل یک کانتینر از مرز ۲۰ هزار دلار نیز گذشته است؛ با این حال، نه زمان رسیدن کالا مشخص است و نه حتی می‌توان با اطمینان گفت که محموله به کشور خواهد رسید. این وضعیت، برنامه‌ریزی برای تامین قطعات مورد نیاز بازار را دشوارتر کرده است.»
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره موانع داخلی نیز تصریح کرد: «بروکراسی اداری و تصمیم‌های خلق‌الساعه همچنان بر مشکلات فعالان اقتصادی می‌افزایند. در کنار محدودیت‌های خارجی، این موانع داخلی نیز پابرجا هستند و روند تامین کالا را پیچیده‌تر می‌کنند. در چنین شرایطی، فعالان این حوزه باید هم‌زمان با دشواری‌های ناشی از تحریم‌ها و موانع اداری داخل کشور دست‌وپنجه نرم کنند.»
امروز هزینه حمل یک کانتینر از مرز ۲۰ هزار دلار نیز گذشته است؛ با این حال نه زمان رسیدن کالا مشخص است و نه حتی می‌توان با اطمینان گفت که محموله به کشور خواهد رسید
حسینی درباره پیگیری این مشکلات اظهار داشت: «هفته گذشته در قرارگاه ولایت پلیس امنیت اقتصادی کشور جلسه‌ای داشتیم. در این نشست، سردار بهرامی، جانشین سردار رحیمی و مدیران این مجموعه پای صحبت‌های نمایندگان بخش‌خصوصی نشستند و مسائل و مشکلات مطرح‌شده را بررسی کردند. قرار است نشست‌هایی نیز با مدیران دستگاه‌های دولتی مرتبط برگزار کنیم. مسئولان این مجموعه قول داده‌اند در کنار فعالان بخش‌خصوصی بایستند و خواسته‌های قانونی و بحق آنان را پیگیری کنند.»
کمبود محدود، تامین دشوار
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران، در پاسخ به پرسشی درباره کمبود قطعه در بازار گفت: «نمی‌توان گفت هیچ کمبودی وجود ندارد، اما کمبودها در حال حاضر جدی نیستند. همکاران ما با پیش‌بینی شرایط و با وجود دشواری‌های فراوان، تلاش کرده‌اند قطعات مورد نیاز بازار را تامین کنند. ممکن است در برخی بخش‌ها کمبودهای محدودی دیده شود، اما در مجموع هنوز با کمبود جدی قطعه روبه‌رو نیستیم.»
حسینی با تاکید بر شکننده بودن این وضعیت افزود: «نبود کمبود جدی به این معنا نیست که تامین قطعات آسان است. فشار بر فعالان بخش‌خصوصی به حدی رسیده که تامین کالا روزبه‌روز دشوارتر می‌شود و ادامه فعالیت برای آنان سخت‌تر از گذشته است.»
این مقام صنفی درباره اولویت تخصیص ارز تصریح کرد: «وقتی برای تامین ارز مورد نیاز کالاهای ضروری و قطعات‌یدکی خودرو، با چالش روبه‌رو هستیم، این پرسش مطرح می‌شود که چطور خودروهای چند 10 میلیاردی وارد کشور می‌شوند و واردات آن‌ها چه ضرورتی دارد؟»
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره وضعیت خودروهای مونتاژی نیز اظهار داشت: «مشکلات این بخش پیش‌تر هم وجود داشت و به انجام نشدن برخی الزامات و تکالیف مربوط بود؛ اکنون این مشکلات بیشتر شده است.»
افت قدرت خرید
حسینی درباره رکود بازار و کاهش توان خرید مردم گفت: «تورم و پیامدهای شرایط جنگی بر اقتصاد خانوارها اثر گذاشته و سفره مردم را کوچک‌تر کرده است. بازار قطعات‌یدکی نیز از این وضعیت تاثیر می‌گیرد؛ وقتی هزینه‌های ضروری زندگی افزایش می‌یابد، سهم کمتری از درآمد خانوار برای خرید و نگهداری خودرو باقی می‌ماند و تامین این هزینه‌ها برای بسیاری از مردم دشوارتر می‌شود.»
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران با اشاره به اهمیت خودرو در معیشت خانوارها افزود: «بیش از ۸ میلیون نفر از هم‌وطنان، خودروهای خود را در پلت‌فرم‌های تاکسی اینترنتی ثبت کرده‌اند و در این حوزه فعالیت می‌کنند. برای بسیاری از آنان، کار با خودرو شخصی شغل اول یا دوم و وسیله امرار معاش است. بنابراین، خودرو برای این افراد فقط وسیله رفت‌وآمد نیست، بلکه ابزاری برای تامین هزینه‌های زندگی است. به‌همین دلیل، پس از تامین نیازهای اولیه خانواده، تهیه قطعات مورد نیاز خودرو برای ادامه کار و حفظ درآمدشان در اولویت قرار می‌گیرد.»
نبود کمبود جدی به این معنا نیست که تامین قطعات آسان است. فشار بر فعالان بخش‌خصوصی به حدی رسیده که تامین کالا روزبه‌روز دشوارتر می‌شود و ادامه فعالیت برای آنان سخت‌تر از گذشته است
وی درپاسخ به پرسشی درباره میزان افت فروش تصریح کرد: «آمار دقیقی از درصد کاهش فروش نداریم؛ زیرا داده‌های کامل این حوزه در اختیار ما نیست و نمی‌توانیم رقم مشخصی اعلام کنیم. بااین حال، افزایش گرایش خریداران به‌کالاهای ارزان‌قیمت و قطعات دست‌دوم و استوک نشان می‌دهد توان خرید آنان کاهش یافته و قیمت، نقش پررنگ‌تری در انتخاب قطعات پیدا کرده است.»
این مقام صنفی درباره میزان رونق بازار قطعات استوک اظهار داشت: «فروشندگان این قطعات زیرمجموعه اتحادیه ما نیستند؛ بنابراین اطلاعات دقیقی درباره اندازه این بازار و روند تغییرات آن نداریم و نمی‌توانیم میزان رونق آن را به‌طور دقیق ارزیابی کنیم.»
قطعات تقلبی و موانع تجارت
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره احتمال گسترش عرضه قطعات بی‌کیفیت گفت: «وقتی تقاضا برای کالاهای ارزان‌قیمت بیشتر می‌شود، فرصت برای توزیع‌کنندگان قطعات بی‌کیفیت و تقلبی نیز افزایش می‌یابد.»
وی اضافه کرد: «نمی‌توان این خطر را نادیده گرفت؛ به‌ویژه در شرایطی که قدرت خرید مردم کاهش یافته و خریداران برای تامین قطعات مورد نیاز خود با محدودیت مالی روبه‌رو هستند. در چنین وضعیتی، توجه بیشتر به قیمت می‌تواند زمینه عرضه این قطعات را فراهم‌تر کند.»
حسینی با انتقاد از عملکرد سامانه جامع تجارت افزود: «این سامانه‌ها قرار بود به رونق کسب‌وکار و شفافیت فعالیت‌های اقتصادی کمک کنند؛ اما امروز سامانه جامع تجارت برای فعالان بخش‌خصوصی به نوعی مانع تجارت تبدیل شده است. انتظار می‌رفت استفاده از این سامانه‌ها، روند انجام امور را تسهیل کند و از موانع اداری بکاهد؛ اما ناهماهنگی سامانه‌ها و نبود ارتباط موثر میان آن‌ها، کار فعالان اقتصادی را پیچیده‌تر کرده است. راه‌اندازی و فعالیت این سامانه‌ها هزینه‌های سنگینی نیز به بیت‌المال تحمیل کرده، بی‌آن‌که خروجی مثبت و ملموسی داشته باشند.»
تعامل با قطعه‌سازان
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات تهران درباره همکاری با تولیدکنندگان تصریح کرد: «تا چهار یا پنج سال پیش، ارتباط ما با قطعه‌سازان بیشتر بر پایه روابط فردی شکل می‌گرفت و ساختار مشخصی نداشت. البته تعامل میان دو بخش برقرار بود؛ شماری از فعالان حوزه توزیع وارد عرصه تولید شده بودند و تولیدکنندگان صنفی نیز با بازار ارتباط داشتند.»
وی اضافه کرد: «بااین حال، این ارتباط‌ها بیشتر به ابتکار و پیگیری افراد وابسته بود. در سال‌های اخیر کوشیده‌ایم همکاری با تولیدکنندگان صنعتی و صنفی قطعات خودرو را ساختارمند کنیم تا تعامل میان تولید و توزیع، منظم‌تر و مستمرتر دنبال شود.»
حسینی با اشاره به برنامه‌های مشترک اظهار داشت: «امروز این ارتباطات در مسیر خوبی پیش می‌رود. ما زنجیره‌تامین و توزیع قطعات‌یدکی خودرو و ماشین‌آلات را مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته می‌دانیم که همکاری و هماهنگی میان بخش‌های آن اهمیت دارد.»
این مقام صنفی ادامه داد: «با همین نگاه، سال گذشته همایش ملی «هم‌توان» را در سالن اجلاس سران برگزار کردیم و امسال نیز برگزاری دومین دوره آن را در برنامه داریم. همچنین، برگزاری همایش‌های استانی هم‌توان را از استان فارس آغاز کرده‌ایم تا زمینه گفت‌وگو و تعامل بیشتر میان فعالان بخش‌های مختلف این زنجیره در سطح استان‌ها نیز فراهم شود.»
